آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند؛ فیثاغورس - 2

برنامه ی تدریس مرکب از چهار درس، یعنی هندسه و حساب و نجوم و موسیقی بود. چنان که مشاهده می شود، تدریس ریاضیات در آغاز این برنامه قرار دارد و مقصود از آن ریاضیات عملی مصریان نبود، بلکه ریاضیات نظری بود و به طرزی منطقی در کمیات بحث می کرد و در تنظیم فکر و استدلال صحیح مؤثر می افتاد. هندسه ی نظری، در عصر فیثاغورس، مجموعه ای بود شامل قضایا و براهین و شاگرد با هر گامی که در این راه بر می داشت، درباره ی رموز جهان اطلاعات بیشتری به دست می آورد. روایات متواتر یونانی می رساند که فیثاغورس خود بسیاری از قضایای نظری هندسه را کشف کرد، مانند قضیه ی تساوی مجموع زوایای داخلی هر مثلث با دو زاویه ی قائمه و قضیه ی تساوی مربع وتر در مثلث قائم الزاویه با مجموع مربعات دو ضلع دیگر. فیثاغورس، بر خلاف ما، نخست به تدریس هندسه و سپس به حساب می پرداخت. علم حساب فیثاغورسی یک فن عملی نبود و به عنوان وسیله ی شمارش آموخته نمی شد، بلکه بخشی نظری درباره ی اعداد بود. نحله ی فیثاغورسی برای نخستین بار به برخی از تقسیمات اعداد پی برد: عدد فرد و زوج و عدد اول و عدد تجزیه پذیر. نظریه ی تناسب را پی ریزی کرد و به وسیله ی آن نظریه و به کمک تطبیق مساحات، جبر هندسی را به وجود آورد.

تاریخ تمدن؛ ویل دورانت

جلد دوم: یونان باستان

کتاب دوم؛ تکامل یونان، برگردان پارسی امیر حسین آریان پور، ص 186